Verkeersschildpad

Wie hier anno 2026 staat, kan zich niet voorstellen dat deze kruising van de Heide- en Watersteeg met de Rijksstraatweg honderd jaar geleden “inderdaad een zeer gevaarlijk punt” werd gevonden, “zoodat het in acht nemen van de verkeersregels hier alleszins gewenscht is”.

Waar nu het laatste stuk van de Heide- en Watersteeg een fietspad is, was in 1926 deze “hoek bij de woning van den heer notaris Jhr. J. B. van Andringa de Kempenaer” de plek “waar het grootste gedeelte van het verkeer uit de richting Onnen passeert”. Dat verkeer rijdt nu via de Hertenlaan, maar die bestond toen nog niet. De weg werd pas in 1958 aangelegd en in 1963 doorgetrokken tot de Rijksstraatweg.

Vanwege de verkeersdrukte vond het gemeentebestuur van Haren het een eeuw geleden nodig om maatregelen te nemen: er werd midden op de kruising een zogeheten verkeersschildpad aangelegd. Daardoor, zo was de verwachting, zouden “zeer zeker automobilisten enz. hier [de verkeersregels, HiF] beter de hand aan houden, maar zal ook overtreding van de desbetreffende voorschriften door de politie met meer juistheid kunnen worden geconstateerd.”

Nieuwsblad van het Noorden, 17 juni 1926

Wie nu het woord ‘verkeersschildpad’ googelt, krijgt niet of nauwelijks hits. Maar indertijd was dit een innovatief verkeershulpmiddel. In maart van dat jaar was pas het eerste exemplaar hiervan in Nederland  geïnstalleerd, in Amsterdam, zoals wordt bericht door dagblad Het Volk op 11 maart 1926. De ‘schildpad wordt omschreven als “een betonnen halve bol met zware glasplaten, die zich boven het plaveisel verheft, en ’s avonds een groen licht uitstraalt.”

Het Volk, 11 maart 1926

De Nederlandsche Politie, het orgaan van De Algemene Nederlandsche Politiebond, meldt op 20 maart van dat jaar onder de kop “Verkeersnieuwigheden” dat “het aantal hulpmiddelen waarvan de politie zich bedient om te voorkomen dat de menschen op straat zich te veel in de wielen rijden […] weer met één is vermeerderd”: verkeersschildpadden.  “Als een lichtend oog zullen zij […] uit het straatoppervlak kijken, bestuurders van wagens en fietsen en auto’s dwingende rechts te houden, geen bochten af te snijden en elkaar zoo weinig mogelijk overhoop te rijden.” Let op het ‘zo weinig mogelijk’.

De Nederlandsche Politie, 20 maart 1926

Haren was er dus snel bij om dit nieuwe middel in te zetten. En volgens het Nieuwsblad van het Noorden zou dit zelfs al de tweede ‘schildpad’ zijn die in Haren werd aangebracht, want dit zou eerder al “op den hoek bij het gemeentehuis” zijn geschied. Daarover konden we in historische kranten evenwel niets vinden. Wel meldde hetzelfde dagblad een kleine week eerder, op 12 juni 1926, dat “op den driesprong bij het gemeentehuis op ongeveer gelijke afstanden van den verkeersspiegel Rijksstraatweg en Meerweg over een breedte van plm. 1 M. zijn voorzien van een strook lichtkleurige bestrating, die wel opvalt tusschen het rood van de klinkers en het grijs van de macadambestrating.” Over een verkeersschildpad geen woord, terwijl dat toen toch een behoorlijke noviteit was.

Nieuwsblad van het Noorden, 12 juni 1926

Of de verkeersschildpad op de driesprong Rijksstraatweg / Heide- en Watersteeg een lang leven beschoren was, is niet bekend. Wel staat al op 24 maart van hetzelfde jaar – dus nog geen twee weken na het eerste bericht in de landelijke pers over dit nieuwe fenomeen, en bijna drie maanden voordat dit in Haren zijn intrede deed – in diverse dagbladen, waaronder de Volkskrant, een tweetal foto’s met bijschrift die tonen hoe het nog maar net in Amsterdam geplaatste hulpmiddel alweer aan gort gereden was door een auto. En dat terwijl Het Volk in het eerder genoemde artikeltje nog liet weten: “Zware vrachtauto’s kunnen er over heen rijden zonder het toestel te beschadigen.” Dat bleek dus te optimistisch.

de Volkskrant, 24 maart 1926

Hoe dan ook, het verschijnsel ‘verkeersschildpad’ is inmiddels uit het collectieve geheugen verdwenen. En ondertussen zijn we in het verkeer gewend geraakt aan tal van nieuwe middelen die als doel hebben de verkeersstromen in goede banen te leiden en snelheden te verminderen, zoals minirotondes, verkeersdrempels, verkeersplateaus, wegversmallingen, asverspringingen, chicanes en middengeleiders, om nog maar te zwijgen over flitspalen, radarcontroles of focusflitsers.

In Haren, en vast ook daarbuiten, zien we tegenwoordig een variant op de verkeersschildpad; veel minder technisch geavanceerd dan honderd jaar geleden, maar (daardoor) veel minder kwetsbaar. Hoe ze heten hebben we niet kunnen achterhalen, maar ze bestaan uit een ronde of enigszins ovale verhoging van klinkers in het asfalt op kruisingen, die net als de verkeersschilpad tot doel hebben het verkeer te dwingen rechts te houden en/of snelheid te minderen. Er is er een op de kruising Ruitersteeg/Zernikelaan met Westerse Drift/Lutsborgweg, en ook een op de driesprong van de Meerweg en de toegangsweg naar jachthaven Zuidwesthoek.

Zoveel is er in een eeuw tijd dus eigenlijk niet eens veranderd.

Update 8 juli:

Het Nieuwsblad van het Noorden van 100 jaar geleden meldt dat “zooals men weet” er op twee plaatsen verkeersschildpadden zijn aangebracht, namelijk op de hoek Heide- en Watersteeg – Rijksstraatweg en – inderdaad – op de hoek Meerweg – Rijksstraatweg.

Gek genoeg schenen ook toen enkele automobilisten “geen rekening te willen houden met een goede inachtneming van de verkeersvoorschriften”. En ook toen stond de politie klaar om tegen overtreders proces-verbaal op te maken.

Nieuwsblad van het Noorden, 8 juli 2026