Herdenken en gedenken

Het was alweer van enige jaren her dat we aandacht besteedden aan Dodenherdenking. In 2020, om precies te zijn, toen het een bijzondere plechtigheid was in verband met corona. De keer daarvoor was in 2011 en in 2014 plaatsten we nog een bericht over de herdenking van de mei-staking uit 1943 die jaarlijks op 3 mei plaatsvindt bij het monument in de Appèlbergen.

Het werd dus weer eens tijd om een fotoreportage te maken over de door het 4 mei Comite Haren georganiseerde herdenkingen. Die behelzen niet alleen de bekende bijeenkomst rond acht uur (met de twee minuten stilte), maar traditiegetrouw ook herdenkingsplechtigheden bij diverse monumenten voor en graven van oorlogsslachtoffers in de (voormalige) gemeente Haren.

Bij het monument voor Anda Kerkhoven, aan de Oostbroekweg in Glimmen, was vanmiddag de eerste korte plechtigheid, met een presentatie met foto’s door leden van het 4 mei Comité Haren over het leven, de verzetsdaden en de executie van Anna Kerkhoven. De gedenksteen, op de plek waar zij werd doodgeschoten, dient inmiddels ook ter nagedachtenis aan haar mede-verzetsstrijders Dinie (of Diny) Aikema en Gerrit Boekhoven. Aikema werd enkele dagen na Anda Kerkhoven op de dezelfde plek vermoord. Boekhoven werd op dezelfde dag als Anda Kerkhoven geëxecuteerd, maar op een andere plek: op het landgoed Vosbergen bij Eelde.

Vervolgens werd en petit comité een korte plechtigheid gehouden bij het Appèlbergen-monument, waar gisteren al een bijeenkomst was die  – zoals hierboven gemeld – jaarlijks op 3 mei wordt georganiseerd door de Stichting 3 mei herdenking Appèlbergen.

Op het de Hervormde Begraafplaats aan de Kerkstraat was even later een korte herdenkingsplechtigheid bij  bij het graf van Jacob Venema, die in het kader van de Arbeitseinsatz gedwongen tewerkgesteld was in Duitsland, waar hij eind maart 1945 overleed.

Bij het NS-station Haren was daarna een plechtigheid bij de joodse oorlogsmarkering, waar werd stilgestaan bij de gevangenen die per trein van kamp Westerbork naar de vernietigingskampen werden vervoerd via de spoorlijn die bij het (huidige) station Haren afbuigt naar Waterhuizen. Omdat door die bocht de treinen vaart minderden werden er juist hier door de gedeporteerden vaak briefjes voor hun naasten uit de trein gegooid, die door de vinders op de post werden gedaan. Van de ruim 100.000 Joden en de circa 250 Sinti en Roma die zo werden afgevoerd, overleefde slechts circa 5000 mensen de vernietigingskampen.

Vanavond kwam om zes uur een veertigtal deelnemers bijeen voor de herdenking bij graven van diverse oorlogsslachtoffers op begraafplaats De Eshof. Er was bij elk graf een korte toespraak, er werden bloemen gelegd, en er was muziek, gespeeld door Harmonie ’67 uit Groningen. Een mooie plechtigheid, met soms schrijnende verhalen over hen die het leven lieten in de oorlog.

Tot slot was er bij de Dorpskerk de druk bezochte plechtigheid rond acht uur. Bij de kerk waren de borden met foto’s van bijna veertig oorlogsslachtoffers geplaatst die eerder vandaag stonden opgesteld in de tuinen bij de huizen waar deze slachtoffers vroeger hebben gewoond (het bordenproject). Vóór de de twee minuten stilte werd er een gedicht voorgelezen door een leerling van het Maartenscollege en was er koraalmuziek door opnieuw Harmonie ’67. Erna werd het volkslied gespeeld, werden er kransen gelegd en was er in de kerk een herdenkingsbijeenkomst met speeches, verhalen en muziek.

Zo eindigde een dag vol korte en langere herdenkingsbijeenkomsten, stijlvol en ingetogen georganiseerd door het 4 mei Comité Haren. Het is mooi om te zien dat ook 81 jaar na de oorlog de verschrikkingen en de slachtoffers ervan herdacht worden, en dat daarvoor ook bij (aanzienlijk) jongere generaties belangstelling bestaat. En dat is nodig ook, want oorlog en het onmenselijke leed dat mensen in oorlogssituaties anderen aandoen zijn niet alleen iets van het verleden maar gaan helaas nog altijd door, zoals we dagelijks in de krant kunnen lezen of op tv-journaals krijgen te zien. En dat wij hier nu ruim tachtig jaar in vrede leven, lijkt tegenwoordig ook minder vanzelfsprekend dan het enkele decennia geleden was. Daarom is het goed om te herdenken en te gedenken.